و معجزه ما را نجات خواهد داد/ نگاهی به فیلم «زندانی‌ها»

منتشر شده در 27 فروردین 1398
 و معجزه ما را نجات خواهد داد/ نگاهی به فیلم «زندانی‌ها»

مسعود ده‌نمکی را می‌توان پدیده سینمای ایران در دهه 80 شمسی لقب داد، روزنامه‌نگار و مستندسازی که با «اخراجی‌ها 1» رسما به حیطه فیلمسازی وارد شد. نخستین فیلم ده‌نمکی، مانند مستند «فقر و فحشا» و بسیاری از مقالاتش در «یا لثارات» جنجالی از کار درآمد.

 

او با «اخراجی‌ها» بسیاری از بازیگرانی که به سینمای جنگ ربطی نداشتند وارد سینمای دفاع مقدس کرد. قهرمان نخستین فیلم او مجید سوزوکی (کامبیز دیرباز) از جنس مردم بود، شبیه اغلب قهرمان‌های سینمای دفاع مقدس تک بعدی نیست. مجید و همسفرانش، پس از پایان رویدادها متحول نمی شوند، اندکی تغییر می کنند اما قرار نیست تغییری کلیشه ای داشته باشند. حالا و با «زندانی ها» مسعود ده نمکی فارغ از تجربه سه گانه «اخراجی ها» بیشتر به سمت «رسوایی 2» حرکت کرده و مضمونی را پی گرفته که در آن فیلم، نسبت به آن هشدار می داده است. در «زندانی‌ها» مسعود ده نمکی در قالب درامی اجتماعی با مایه طنز، از لزوم تقویت باورها و اعتقادات قلبی سخن گفته و معتقد است معجزه و ظهور امام زمان (عج) پایان پلشتی ها و تیرگی های دنیای امروز است. در فیلم شخصیت اصلی که دکترای الهیات دارد (هدایت هاشمی) به جمکران می‌رود و ارادت ویژه به امام زمان (ع) دارد، در نهایت وقت گرفتاری، معجزه به کمکش می‌آید و او را از مرگ نجات می‌دهد. «زندانی‌ها» بیش از آنکه طنز باشد، فیلمی اجتماعی است. ایده اولیه جذابی دارد، شعاری نیست و رنگ و بوی امروزی دارد.

 

شخصیتی در آن متحول نمی شود، حتی دو مجرمی که به عنوان سوژه تحقیق پیدا می شوند، و حتی دختری (بهاره افشاری) که تماشاگر گمان می کند دلبسته مرد (هدایت هاشمی) می‌شود. زوج بهنام تشکر و هومن برق‌نورد اگرچه تکراری هستند و پیشتر بارها کنار هم دیده شده اند اما امتیاز مهمی برای فیلم هستند، تماشاگر این جنس کمدی‌ها دوست دارد آنها را کنار هم ببیند. با شوخی‌ها و شیرین کاریشان آشناست و بنابراین راحت‌تر متوجه طنز کلامی فیلم می شود.

 

با بررسی فیلم‌های کارنامه مسعود ده نمکی می‌توان متوجه شد که او به عنوان کارگردان رشد کرده، جاه طلبی‌های حرفه ای دارد و دوست دارد فصل های دشوار و هیجان انگیز کارگردانی کند. او در «اخراجی ها» متوقف نشده و خوب می داند سینمایی از جنس آن سه گانه، در این شرایط اجتماعی مخاطبی ندارد. اما این که او دیگر نمی تواند رکورد زنی هایش در دهه 80 را تکرار کند، بیشتر به این دلیل است که ذائقه مخاطب عوض شده و در این فضا، مخاطب بیشتر به دنبال کمدی های سبک با چاشنی سطحی سیاست و انتقاد اجتماعی است.

 

تجربه موفق منوچهر هادی در «رحمان 1400» و «آینه بغل» این موضوع را ثابت کرده است. نوروز 98 فیلم مسعود ده نمکی نتوانست در بین سه فیلم پرفروش آغاز سال باشد، این موضوع به دلیل فضای فیلم، داستان یا بازیگرانش نیست. همواره در نوروز تنها دو فیلم پرفروش داریم و دیگر فیلم ها در رقابت با دو گزینه اصلی، فروشی کمتر پیدا می کنند. امسال هم «رحمان 1400» و «متری شیش و نیم» بیشترین مخاطبان را جذب کردند و گزینه های دیگر فروش، با فاصله فراوان روی پله های دیگر جدول ایستادند.

 

با پایان تعطیلات، و افت فروش دو فیلم اصلی، احتمال جذب مخاطب برای آثار دیگر از جمله «زندانی‌ها» و «غلامرضا تختی» بیشتر می‌شود. با نمایش «زندانی ها» دوران تازه ای برای مسعود ده نمکی شروع می شود، او باید بداند رسیدن به سینمایی که بین عقاید و باورهای مذهبی او و تعلق خاطرش به نقد اجتماعی پل بزند، برای مخاطب هم جذاب باشد ساده نیست. او باید بداند در روزهای غلبه کمدی های سطح پایین بر گیشه، جذب مخاطب ساده نیست و برای جذب تماشاگری که میل به تماشای آثار او دارد، باید صبور باشد و امیدوار به آینده. طرح معجزه در سینما و در قالب فیلم کار ساده ای نیست، به ویژه که آن فیلم طنازانه باشد، طبیعی است که پیام معناگرایانه فیلم ده نمکی، برای مخاطب نوروزی دیر فهم و سخت فهم باشد.